“Ez duzu nire hizkuntzan hitz egingo”(e)ko iruzkinak https://elearazi.eizie.eus/2012/02/05/ez-duzu-nire-hizkuntzan-hitz-egingo/ zabal bideak eta aireak gure hizkuntzak har dezan arnas Wed, 02 Sep 2015 14:42:24 +0000 hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.41 danelesarriugarte(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/02/05/ez-duzu-nire-hizkuntzan-hitz-egingo/#comment-10 Wed, 21 Mar 2012 13:41:18 +0000 http://elearazi.wordpress.com/?p=114#comment-10 Garazik bota duen azken galdera-sorta horren harira, moldaketa potoloez ari gara ezta? Esan nahi baita, pasarte osoen elipsiak, jatorrizkoan ez dauden esaldien gehitzeak, izen aldaketak eta abar. Kasu horietan beti da auto-itzulpena edo itzulpena idazlearen esku-hartze sekretuarekin, izan ere, itzultzaile soila ez litzateke hainbestera ausartuko. Beraz, nik esango nuke itzultzaile-idazlea kontziente dela auto-zentsuraz, nahiz ziurrenik ez dion zentsura deituko, ezpada estrategia, eta agian horixe da arazoa. Idazlea elebiduna da (gutxienez) eta bere eleetako batean idatzitakoa berridazten du bere eleetako bestean. Autoretasunetik itzultzen du eta gogoan du uneoro helburu-irakurlegoa zein den: zer espero duen, zer duen gogoko, zer ez duen aditu nahi, zerk amorraraziko lukeen. Gehiago saltzeko, nazioartekoagoa izateko edo polemika ekiditeko burutuko ditu aldaketak, besteak beste.

Auto-itzulpenaren gaia bera eta, zehazki, auto-itzulpenetan jazotzen diren irregulartasunak liluragarriak dira, testuinguru diglosikoetan batez ere. Duela gutxi Elizabete Manterolak tesia aurkeztu du euskarazko literatura itzuliaren inguruan eta zinez pozgarria da. Etorkizunean bide horri ikertzaile gehiagok heltzea espero dut.

]]> Garazi(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/02/05/ez-duzu-nire-hizkuntzan-hitz-egingo/#comment-9 Sat, 17 Mar 2012 20:42:26 +0000 http://elearazi.wordpress.com/?p=114#comment-9 Hein batean ados, bai Kilitoren hainbat jarrerekin bai “Galdeuk” aipatutakoarekin. Sedukzioaren eta itzulpen hautuen harira, bistan da itzulpena ez dela objektiboa, argitaletxeek liburu bat edo beste itzultzeko hautua egitean irizpide politiko, ekonomiko edo sozial batzuek (zentzurik zabalenean) bultzatuta egiten baitute, eta berdin itzultzaileak berak aukeratzen duen kasuetan. Itzulpen prozesuan ere, Kilitok aipatzen duen interpretazioa ematen den heinean, irizpide ideologikoa dago hitz/egitura bat edo beste aukeratzearen artean, estrategia bat edo beste erabiltzerakoan; erabakitzeko ahalmen edo behar (“inplikazio ideologiko” ) horretaz kontziente izatea da garrantzitsuena, ondoren subjektibotasunaren artetik irizpide objektiboenak (edo ez) aplikatzeko itzulpenean. Hamaika izan dira historian itzulpena erabili direnak ideologia jakin bat zabaltzeko, zentsura halako zerbait litzateke, kontrara, eta gaur egun ere, nahiz eta hain esplizituki ez izan, egiten da.

Ez dakit zehazki Galdeu zertaz ari den “xede hizkuntzak erabakitzen duela zer den gainerako hizkuntzetatik itzultzekoa eta zer bazterrean uztekoa” dioenean, baina iruditzen zait kanpo faktoreek asko eragiten dutela zer itzuli eta zer ez horretan: merkatuak, irakurleen profila, sariketak, irudia, gertakari politiko-sozialak… Jakina azken-azkenean hautua xede-hizkuntza/kulturarena dela, “maila teorikoan” Galdeuk esan bezala, baina inondik inora praktikan. Kontua litzateke “xede-hizkuntza” horren atzean zer/nor dagoen zehaztea.

Azkenik, Galdeuren bukaerako parrafoaren harira, esanen nuke enbaxadore bihurtu garela, bai, eta harrotu egin izan garela gure hizkuntza berezi-bakan-jatorrizehatzgabeko-aintzinekoagatik. Horrenbeste oztopo eta egur jaso dugunez eta oraindik ere ari garenez, defendatzaile sutsu bihurtu gara, eta beldur naiz batzuetan ez ote den gure kalterako onerako baino (eta ez da hizkuntzarekin bakarrik gertatzen).

Itzulpenarekin lotuz, gogoetarik ez, galdera bat baizik: euskara beste hizkuntzetara itzultzeak, batez ere auto-itzulpena denean, ez al du kolonizatzaile-kolonizatu dikotomia agerian uzten, pasarteren bat xede-kultura/hartzaileari moldatzen/egokitzen dugunean? Ez al da hori auto-zentsura modu bat? Kontziente al da itzultzailea horretaz?

]]> Galdeu(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/02/05/ez-duzu-nire-hizkuntzan-hitz-egingo/#comment-8 Sat, 17 Mar 2012 18:29:45 +0000 http://elearazi.wordpress.com/?p=114#comment-8 Interesgarria kultura sedukzioaren ideia. Agian hori izan liteke inoizko kolonizatze modurik sotilena…

Kilitok dioenez, gainerako esparru asko bezala, itzulpengintza ere kolonizatzaile-kolonizatu legearen arabera mugitzen omen da. Edo beste jokaleku batzuetara ekarrita, agian, merkatuen arabera. Maila teorikoagoan, badirudi, xede hizkuntzak erabakitzen duela zer den gainerako hizkuntzetatik itzultzekoa eta zer bazterrean uztekoa.

Gure egoera partikularrean, ordea, irauli egiten da ekuazioa. Euskaratik itzuli beharrekoa markatuko duen xede hizkuntza/kultura/merkaturik ezean, gu geu bihurtu gara nolabait gure buruaren enbaxadore. Azken batean, euskararen oihartzuna gure hizkuntzan hitz egingo ez duten horiengana ere iritsi dadin…

]]>