Itzultzaileak mintzo: Koldo Biguri(e)ko iruzkinak https://elearazi.eizie.eus/2012/04/30/itzultzaileak-mintzo-koldo-biguri/ zabal bideak eta aireak gure hizkuntzak har dezan arnas Wed, 02 Sep 2015 14:42:24 +0000 hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.41 Garazi(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/04/30/itzultzaileak-mintzo-koldo-biguri/#comment-47 Fri, 04 May 2012 10:20:27 +0000 http://elearazi.org/?p=347#comment-47 Nik ere Danelek aipaturiko hizkuntza jasoaren haritik eginen dut tira. Ados nago Koldorekin idazleek askatasun handiagoa hartzen dutela dioenean, itzultzaileek baino hizkera informalagoa erabiltzeko orduan. Adibide gisara, Iñigo Roqueren “Idazkola” blogean (“Estandarizazioa eta estilizazioa” sarreran) autoreak egin zuen ikerketatxoa dugu, zeinak erakusten baituen “kabroi” hitz kolokiala aski erabiliagoa dela sormen lanetan itzulpenetan baino, EPG corpusak dioenez. Beldur moduko bat izan daiteke, literatur testua hizkuntza kolokialegira lerratzeko beldurra-edo, nik neuk noizbait sentitu dudana, bide batez. Alta, bat nator Danelerekin erregistroak eta diskurtso motak bereizi behar direlako kontuan, eta itzultzaileok, batzuetan, hizkera malguagoa erabili beharko genukeen arren, urrun ikusten dut kale hizkeratik, ez bada pertsonaien arteko elkarrizketetarako.

Bestetik, erlatiboaren harira, “zeina” gisakoak erabiltzearen oso aldekoa naiz ni, eta gaia ikertzen ari ez naizen arren, kosta egiten zait erabilera Bigurik dioen bezain urria dela sinestea (ez diot gezurra denik, noski). Nik ere ez dut uste aparteko kanon linguistiko bat sortu behar dugunik itzulpenerako, hizkuntza literarioaren kanonaren bidetik jo beharko luke literatur itzulpenak, asko jota. Bigurik dio hizkuntzarekin ari direnek ez dutela erabiltzen, baina itzultzaileok ere hizkuntza dugu lan-tresna, eta halako baliabide erabilgarri baten alde, iruditzen zait sustatzeko lana hartu dezakegula. Horrela sartu dira hitz aunitz hiztegira, zergatik ez egitura bat.

Azkenik, euskaraz idazten duten egileek sintaxi sinpleagoa eta esaldi motzagoak erabiltzen dituztela aipatu da elkarrizketan, eta, aldiz, itzulpenetan joera kontrakoa dela, eta horrek eragin dezakeela irakurleek jatorrizko literaturara jotzea euskarazko itzulpenak bazter utzirik. Guztitik egonen da, badira idazleak esaldi luzeak maite dituztenak eta alderantziz, eta gauza bera irakurleekin. Sormen lanaren arabera, baita ere. Kontua da ez dela zuzenean eredu batera jo behar itzulpena delako, eta beste batera sorkuntza lanetan. Baliteke itzulpenaren (itzultzaileon) akatsa jatorrizkoak eta atzerriko hizkuntzak berezkotzat duen sintaxi korapilatsua euskaraz ere bere horretan eman nahi izatea, euskararen joera eta tradizioari erreparatu gabe.

]]> danelesarriugarte(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/04/30/itzultzaileak-mintzo-koldo-biguri/#comment-46 Wed, 02 May 2012 08:35:16 +0000 http://elearazi.org/?p=347#comment-46 Galdera-erantzun sorta mamitsua, zalantzarik gabe. Hainbat gai oso erakargarriak egin zaizkit elkarrizketa irakurtzen nindoan heinean, dena den, erdialdean aipatu denaren inguruan, hots, itzulpenetako hizkuntza “zailaren” (nolabait esatearren) inguruan sakondu nahi nuke. Oraindik gaztea eta eskarmentu gabea izanik baliteke egun tinko defendatzen ditudan ikusmolde batzuk urte batzuren buruan erabat baztertzea, Koldok azken galderan esan bezala, baina, tira, hel diezaiodan kontuari.

Alde batetik, bat nator euskarazko itzulpenek batzuetan dakartzaten komunikagarritasun eta ulergarritasun arazoez aipatu denarekin, neuri ere gertatu izan zait laguntza bila erdararen baten zutabera jo behar izate hori. Itzultzaile automatiko bidez, edo euskara maila oso baxua duten norbanakoek egindako lanak alde batera utzita, nire ustez itzulitako euskara trakets horren atzean maiz agertzen den arrazoietako bat da, jatorrizko testuak normalean hizkera barrokoaren erreginetako bat den hizkuntzan idatziak datozela, eta itzultzailea fideltasuna haustearen beldur dela. Gure akatsa, beraz. Horrelakoetan, bereziki, helburua komunikazioa dela argi izan behar dugu eta horren arabera ulertzeko moduko itzulpenak ekoiztu. Dena dela, iruditzen zait testu ulerterrazak sortu daitezkeela, derrigorrez esaldi laburrak erabili gabe.

Azken esandakoaren harira, egia da zenbait autorek esaldi motzagoen aldeko hautua egin dutela azken urteotan (hainbat arrazoi direla medio) baina, badira hizkuntza jasoagoa edo kizkurtuagoa darabiltenak ere eta niretzat aberasgarria da bi aukerak eskura izatea. Baliteke kanon bikoitza edukitzea, baina, ez zait iruditzen Wazemank (aipatu beste saioa ez dut ezagutzen) eta euskarazko sorkuntzako lanak talde berean sartzerik dagoenik. Wazemank saioak darabilen hizkera gustukoa/hurbilekoa gerta dakioke askori, beste askok, aldiz, kostata jarraitzen dute, arras tokikoa denez. Dena den, nire ikuspuntutik, umorezko programa delako aritu daiteke hain lasai eta hain zabar eta oso zaila litzateke molde bera beste egoera batzuetan aplikatzea.

Azkenik luzokertxoaren aferari heldu nahi nioke. Lehendabizikoz erabili zenean, inork gutxik ezagutuko zuen, hala da. Egia da, halaber, ez dirudiela sobera naturala. Konponbidea haatik ez da erraza, pepinillo erabiltzen badugu nik neuk ez dut inongo arazorik izango, Baionako kideak bai ostera, beste behin espainolezko hiztegia begiratzera derrigortuko baitugu.

Horiek nire ideiak. Zuenak?

]]>