https://elearazi.eizie.eus/2012/05/07/pasarte-hautatuak-martutene/ zabal bideak eta aireak gure hizkuntzak har dezan arnas Wed, 02 Sep 2015 14:42:24 +0000 hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.41 https://elearazi.eizie.eus/2012/05/07/pasarte-hautatuak-martutene/#comment-49 Tue, 08 May 2012 12:54:58 +0000 http://elearazi.org/?p=354#comment-49 Hasteko, aitor behar dut nik ez dudala liburua irakurri, eta Danelek sarreran plurala darabilenean haren aurpegi anitzei egiten diela erreferentzia, diot nik. Lana eta eskerrak, beraz, Danelerentzat. Kontua da aipuek ematen didaten ezagutza mugatutik mintzatuko naizela, baina itzulpengintza hizpide hartzeko hori aski delakoan nago.
Hori argi, azkenaurreko parrafoaz ariko naiz labur. Zailtasun aunitz ekar ditzake sormen lan bat itzultzea, bistan da, eta horietako bi dira idiolektoen eta erregistroen itzulpena, baita, kasu honetan bezala, hizkuntza bat baino gehiago nahastea ere. Dialektoak darabilten testuetan bezala, neutralizatzeko hautua egiten da maiz, batzuetan kasik ezinezko gertatzen delako efektu “baliokidea” lortzea. Gainera, demagun, Euskal Herrian gertatzen den kontakizuna italierara itzultzen bada, pixka bat irrigarria/nahasgarria ere gerta daiteke lapurtera Calabriako hizkeran ematea, giroa eta agertokia Lapurdi bera izanik. Are, zergatik Calabria eta ez Lombardia? Zer irizpideren arabera?
Dialektoei dagokienez, orokorrean, aski baztertuta dago xede hizkuntzan jatorrizkoaren joera ematea; hala dio Santoyok (1987): “Las relaciones dialecto/estándar son siempre en el segundo idioma distintas de las que se mantenían en el primero, tanto en connotación como en distribución”. Baina zer gertatzen da idiolektoekin? Akordatu naiz Literatur itzulpena ikasgaian, Josu Barambones irakasleak William Faulknerren “The Sound and the Fury” (Hotsa eta Ardaila) obra aipatu zuela; Maria Garikano itzultzailea hala mintzo zen itzulpen arazoez: “Baina nobelako mintzo guzti horien artetik, erabakirik zailena, eta seguraski eztabaidagarriena, beltzen mintzoa euskarara pasatzerakoan hartu nuen. (…), beltzen hizkera berezia da oso nobelan. Tarte nabarmena dago batzuen eta besteen hizkeraren artean. Zer egin behar du itzultzaileak horren aurrean? (…) Azkenean erabaki nuen hizkera desberdintasun hori markatzeko, beltzen zenbait letra ‘janez’ hitzegingo zutela, alegia marka fonetiko bat gehituko niola beltzen hitzegiteko moduari. Ez da, noski, soluzio borobila, baina arazo honek ez du soluzio borobilik. Nire soluzioa fiktizioa da”.
Zer bide hartu erabakitzeko, idiolektoak, erregistroak edota dialektoak testuan zer funtzio betetzen duen neurtu beharko du itzultzaileak, eta horren araberako hautua egin.
Egia da kasu hauetan “galeraz” aritzea erraza dela, baina Martutene eleberriko pertsonaiak dioenaren kontra, eta guztiz ordezka ezin badaiteke ere, bada itzulpenean bertan aipatzea, ez agian oin-ohar baten bidez, baina iruditzen zait itzulpenaren hitzaurrean gero eta ohikoagoak direla halako kezka eta azalpenak. Baten bati entzun izan diot zertarako behar ote duen irakurleak ohar hori, hutsala ez ote den. “Galeratzat” hartzen bada, hitzaurrean oreka moduko bat egiteko aipa daitekeela uste dut. Halere, ez zait batere gustatzen “galera” kontu hori, itzulpenetan sekula “irabazirik” ez balego bezala…

]]> https://elearazi.eizie.eus/2012/05/07/pasarte-hautatuak-martutene/#comment-48 Tue, 08 May 2012 07:06:50 +0000 http://elearazi.org/?p=354#comment-48 Eskerrik asko halako lana hartzeagatik. Nik oraindik apalategian dut itxaron-zerrendan. Halako batean behar beste kemen bilduko dut zortziehun orrialdeoi buru egiteko.

]]>