Literatura eta konpromisoa(e)ko iruzkinak

danelesarriugarte(e)k

danelesarriugarte — Wed, 20 Jun 2012 12:28:43 +0000

Mila esker parte hartzeagatik, Ibai. Egia esan neu ere damu naiz hitzaldira aurretiaz ezer prestatu gabe joan izanaz, liburua irakurtzeke eta gaiaren inguruan nituen ideia sakabanatuak lehenago aztertu eta antolatu gabe. Ziurrenik probetxu gehiago atera izango niokeen bilerari, batez ere idazleek hitzaldiaren ostean eman zuten galderetarako tarteari, boteprontoan erreakzionatzeko gaitasun nahiko kaskarra baitaukat. Hori konpontze aldera idatzi dut artikulua.

Bestalde, zuk diozunari helduz, bat nator literaturaren autonomia delakoa ezinezkotzat jotzearekin, eta facebookeko eztabaidan aipatu den bezala literatura “hutsa” mito bat dela uste dut, idazten dena beti egongo delako baldintzatuta, hein handiagoan edo txikiagoan. Horrek, berez, ez du zertan negatiboa izan, badirudi horrela interpretatzen dela baina nik behintzat ez dut salaketa gisa aurkezten, ezpada egiaztapen gisa. Kritikatzen dudana da ideologiaren presentzia hori ukatzea eta gainera modu apetatsuan, batzuetan ezikusiarena egiten baita eta beste batzuetan, aldiz, neurriz kanpo puztu. Baina tira, jada esandakoa errepikatzen ari naiz.

Baita, euskarazko literatura eta kritikaren ghettoari dagokionean zerbait gehitu nahi nuke, sistema txikia da gurea eta horrek baditu alde onak baina baita alde oso txarrak ere, kritika irain pertsonaltzat hartzeko joera eta ahots disidenteak isilarazteko erraztasuna, besteak beste.

Azkenik, indartsua eta beharrezkoa iruditzen zait kanonaz apropiatzearen ideia, zuk hori lortzeko zenbait modu aipatu dituzu eta geurera ekarriz, itzultzaileon tresna nagusia hizkuntza denez, neure buruari galdetzen diot ea zelan egin genezakeen hori itzulpengintzan, autoreari zor diogun fideltasunaren ondorioz askatasun mugatua daukagula kontuan hartuz. Dena dela, agian eztabaida horri heltzeko hobe nuke Aiora Jakaren elkarrizketara jotzea eta banoa harantz.

Eskerrik asko berriz ere eta nahi duzun arte.

Ibai(e)k

Ibai — Tue, 19 Jun 2012 14:16:00 +0000

Ze pena hitzaldia galdu nuelako! Orain dela gutxi galdera berdina egin zidaten: Literaturaren autonomia ala idazlearen engaiamendua? Erantzun nuena zera izan zen, idazlea ez dela zertan konprometituta egon behar (kontzienteki ez du helburu politiko edo ideologiko batekin bat egingo derrigorrez), baina egiten duen literatura (edonork egiten duena) ez da inoiz autonomoa, arte hutsezkoa, izango (artea eta ideologia oposizio gisa aurkezten badira behintzat).

Apur bat alferra naizenez beste nonbaiten esandakoak ekarriko ditut hona, gaiari lotuta daudelakoan:

Balio literario eta estetikoak zerutik erori balira bezala erakusten zaizkigu, baina ezin dugu literatura bere oinarri sozial, ideologiko eta eraikitzailetik bereizi. Balio estetikoak ere oinarri ideologikoz baldintzatuta daude, eta doktrina horrek botere ardatz hegemonikora baldintzatzen due sorkuntza eta irakurketa. Hau da, ezarritako Estatu-nazio inperialisten menpe uzten du bai literatura eta baita duen balio performatiboa ere.

Gakoa sorkuntza bide berrietan egungo Estatuaren egitura zapaltzaile berdina ez errepikatzean datza. Eta hor dauka literaturak, hizkuntzak asmatzeko gaitasuna, ez soilik gaien aldetik, egitura eta balio estetikoen aldetik ere formula berriak eskaintzeak, idazkera berritzaileek, estilo planteamendu apurtzaileek inguratzen gaituen mundua artikulatzeko bide berriak ezar ditzakete. Lotura zuzena baitago horien eta eraikitzen dugun subjektuaren artean.

Horregatik, kanonaz nola edo hala apropiatu beharra dago. Norbanako bakoitzak bere kanona duela esaten denean edota balio estetiko puruen araberako kanona ezartzen dugula aitortzean onartu egiten ditugu argumentu horiek berekin dakartzaten baldintza ideologiko eta subjektu-eraikitzaileak. Kanonak, gustatu zein ez, komunitate jakin bati egiten dio erreferentzia, iragan batean egonkortuz, orainaldira ekarriz eta etorkizun konkretu bati begira jarriz.

Garazi(e)k

Garazi — Tue, 19 Jun 2012 10:11:53 +0000

Nahiz eta esan genuen sare sozialak hemen argitaratzen genituen posten berri emateko baino ez genituela erabiliko, nolabaiteko eztabaidatxoa sortu du hausnarketa honek facebooken, eta hona ekartzea pentsatu dut, hau baita lekua eztabaidarako. Ez dut uste urrunago joanen denik eztabaida, ez diot itxura hori hartzen, baina gehiagorik balego, gehituko nioke mezu honi. (OHARRA: Akats ortotipografikoak baino ez ditut zuzendu, erantzunak zaharrenetik berrienera daude, eta zehaztu behar da "elearazi itzultzen" hori ni naizela, Garazi, bazpada) Felipe Juaristi Galdos: Galdera da ea idazten den oro literatura ote den ala ez Elearazi Itzultzen: Eta bereizketa hori nork eginen du, kanonak, ezta? Zeren eta zure galderak tranpa bat aurresuposatu dezake, hain zuzen, literatura hutsa dagoela; baina, Zapiainek dioen gisara, ez dago karga ideologikorik gabeko literaturarik. Gainera, zure galdera kanonak berak erantzuten du herri honetan, gatazkaz mintzo den literatura politikotzat/konprometitutzat izendatu eta lan kostunbristak unibertsaltzat hartzen baitira, esaterako. Azken hori da funtsean testuan zenbait autorek kritikatzen dutena. Galdera birformulatuko nuke, beraz, ez literatura den edo ez, baizik eta zer literatura mota den. Felipe Juaristi Galdos: Nik uste dut gauza guztietan bezala gehiago erakusten duela praktikak teoriak baino. Arau unibertsala da. Andoni Olariaga: Esaldi hori gaiari ez heltzeko aitzakia da, egia izanda ere. Bestela, hasierakoari helduz, literatura zer den edo ez bereizteko aldez aurretik literaturaren definizio bat behar da: gaur eta hemen, ez dut uste definizio absoluturik dagoenik. Dena den, niri testuan galdera zuzenak eta kritika pertinenteak egiten direlakoan nago, agian batzuei batere gustatzen ez zaizkienak. Izan ere, badakigu eta hemen literatura neutroa eta unibertsala gurean norena den, eta literatura politikoa eta partikularra norena... Hemengo kanonak (literatura politikoa ala neutrala zein den erabakitzen duenak) Espainiaren bereizketa manikeoak erreproduzitu baino ez ditu egiten. Hori kritikatu eta erraustu gabe, ezin daiteke literaturaz hutsean hitz egin. Felipe Juaristi Galdos: Zergatik ezin da literaturaz hutsean hitz egin, eta politikaz edo bestelako kontuetaz baí? Zein kanonek erabakitzen du hori? Elearazi Itzultzen: Bai, mintzatu mintzatu daiteke literaturaz hutsean, edozer gauzaz hutsean, eta baita ezkutatu ere literaturaren atzean ideologia dagoela beti. Felipe Juaristi Galdos: Jesus! Danele Sarriugarte: Hain zuzen ere, gizon hori gurtzen duen erlijioaren dogmek pisu handia dute oraindik ere diskurtso menperatzailean. Felipe Juaristi Galdos: Maria eta Jose! Andoni Olariaga: Amen Felipe! Zer besterik esan al zaizu ba? Felipe Juaristi Galdos: Plazerra izan da. Andoni Olariaga: Danelek hausnarketa luze bat plazaratu du, kritikagarria izan edo ez, eztabaidatzea merezi dutenak. Zuk bi galdera bota dituzu horrela gaia hori ez dela esanez, eta gainera erantzun egin zaizu arrazoituz. Eta zuk Jesus eta Maria eta jose. Zure erantzunek ez dute errespeturik batere erakusten. Felipe Juaristi Galdos: Nire erantzunak oso errespetuzkoak izan dira, zuei (edo zuri) gustatu ala ez. Eztabaida izugarri gustatzen zait, eta plazaratutako gaia ere bai; baina ez dut uste facebook denik eztabaidarako tresna egokiena, zuei (edo zuri) gustatu ala ez. Elearazi Itzultzen: Horretan arrazoi duzu, Felipe. Hain zuzen, gure blogean zabaldu nahi dugu parte hartzea, baina hemen erantzun duzunez, facebooken ekin diozunez eztabaidari, hemen jarraitu diogu. Elearazin jarriko dugu hau guztia, eta han jarraituko. Felipe Juaristi Galdos: Ez nahastu. Nik ez diot inongo eztabaidari ekin. Elearazi Itzultzen: Nahi bezala. Eztabaidak elearazin jarraitzen du, nahi duenarentzat. Felipe Juaristi Galdos: OK, estimatuta dago.