Literaturaren autonomiaz(e)ko iruzkinak https://elearazi.eizie.eus/2012/11/22/literaturaren-autonomiaz/ zabal bideak eta aireak gure hizkuntzak har dezan arnas Wed, 02 Sep 2015 14:42:24 +0000 hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.41 Garazi(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/11/22/literaturaren-autonomiaz/#comment-101 Wed, 09 Jan 2013 10:24:33 +0000 http://elearazi.org/?p=985#comment-101 Mila esker erantzunagatik, Alex.
Bai, bat nator, eta adibideak hala erakusten du. Agian ez nuen nire burua behar bezala azaldu eta eszeptikotik izanen dut zerbait, baina ados nago literaturak eragin soziala duela, hori ez dut zalantzan jartzen. Agian oker, baina esan nahi nuena zen haziren bat egon behar duela aurretik gizartean edo irakurleen gogoan, eta literaturak hazi hori aldi berean ureztatu eta berotu egiten duela landare sendo bihur dadin. Besterik ez.

]]> Alex Gurrutxaga(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/11/22/literaturaren-autonomiaz/#comment-100 Tue, 08 Jan 2013 12:01:17 +0000 http://elearazi.org/?p=985#comment-100 Zinez interesgarria, Garazi, testua.
Garazi A.k zabaldu duen ildotik, nik ez nuke esango euskal literatur sistemaren historia laburrari begira literaturaren ahalmenaz hain eszeptiko izateko arrazoiak ditugunik. Bestela esanda, uste dut badela arrazoirik literatur eremuak beste eremuetan baduela eragina esateko (“literaturak ere badu inguruan eragiteko modurik: idazleak eskura duen botere sinbolikoa baliatu eta esparru literarioan duen posiziotik gizartean eragin dezake”).

Adibide onenetakoa Euskal Pizkundean aurkitzen dugu (musikaren kasuan Ez dok Amairu-n adibide esanguratsua dagoela esango nuke).
Even-Zoharrek Europako Nazioen sorrera ikertu zuenean erakutsi zuen bezala (http://www.tau.ac.il/~itamarez/works/papers/trabajos/EZ-function-literatura.pdf), nazio eraikuntza eta literatura elkarrekin doaz. Eta gurean ere halaxe gertatu da. Erromantizismotik zetorren idealismoak goia jo zuen 30etan, eta Aitzolen eskutik, kulturaren eremua eta literaturaren eremua (batez ere poesia) gidari izango zituen nazio eraikuntza bultzatu zen (Aitzolen iritziz, “en la vanguardia figuran los poetas”). 1930ean, ordurarte inoiz ez bezala, ezin konta ahala ekintza kultural egin ziren, eta 30etan euskal nazionalismoaren indarra izugarria izan zen. Horrek erakusten du gurean ere, literaturak baduela zer esanik, baduela eragin sozialik. Hori uste dut nik.

Segi bizkor

]]> Garazi Ugalde(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/11/22/literaturaren-autonomiaz/#comment-99 Thu, 29 Nov 2012 09:39:38 +0000 http://elearazi.org/?p=985#comment-99 Figueroak sutsuki bota zuen baietz, literaturatik beste arloetan eragin zitekeela, baldin eta autore edo genero jakin batek eragiteko pisu nahikorik badu (berak kapital sinbolikoa deitzen diona). Eta botere horrek literaturaren baitan lortutakoa izan behar duela benetan eraginkorra izatekotan, hala dio berak. Alegia, indar literarioa ez dela lortzen botere ekonomiko edota politikoak literatura lepotik helduta badute. “Beste esparruak” aipatzean esparru politikoaz eta ekonomikoaz ari zen batik bat (merkatua, gorbernua, ideologia, politikariak…). Egia da erabateko autonomia fiktizioa dela hein batean, nekez biziko baita literatura gainerako arloetatik isolatuta.

Ezin uka instituzioen eragina zuzenekoa dela gurean. Begira bestela idazle berriak bultzateko lehiaketak, sariak, dirulaguntza publikoa jasotzen duten argitalpenak… Etxepareren moduko erakundeen ekimenek zuzeneko eragina izango dute literaturan, Mikel Aierberen antologiak izango duen bezalaxe. Antologiak osatzean batzuk hautatu eta beste batzuk kanpoan uzteak markatzen du joera bat, eta irizpide horien arabera bultzako dira autore eta lan jakinak literaturaren gailurrera.

Bat nator zurekin, Garazi, ezerezetik zerbait mugitzea zaila dela esatean. Azken batean literaturak inguratzen duena materializatuko du ezer egitekotan, komunitate baten, garai baten, balio batzuen ispilu izan daiteke. Literaturari gizartean eragiteko gaitasuna aitortzen badiogu, uste dut gurean gaur egun duena baino posizio dezente zentralagoa beharko lukeela sorkuntza literarioak. Faktore artistiko hutsetik haratago dauden zenbat kontu…

]]> Garazi(e)k https://elearazi.eizie.eus/2012/11/22/literaturaren-autonomiaz/#comment-98 Thu, 22 Nov 2012 14:23:23 +0000 http://elearazi.org/?p=985#comment-98 Aunitz konpartitzen dut Figueroak, Garaziren bidez, esaten duenarekin. Gizarte (eraiki) bateko botere harremanak nahigabe ere islatuko dira unean uneko literaturan, izan harreman horiek apurtzeko izan egonkortzeko; autonomia gutxi, bada. Alderantziz, literatur lanak gizartean eragin dezakeela, tira, agian bai eta segur naiz nik ez dakidan zenbait kasu egonen dela, baina beti izanen du idazlearen aurrezagutza eta gizarte posibleak oinarrian. Beraz, esanen nuke literatur lan batek eragin dezakeela dagoeneko badagoen joera edo aldarrikapen bat egonkortzen, indartzen edo delakoa, eta zaila izanen dela kasik ezerezetik zerbait eragitea, sortzea.

“Beste esparruetatik aske izateak emango dio arteari hain zuzen ere modu konprometituan aritzeko aukera”, jartzen du kronikan. “Beste esparru” horiek zeintzuk diren interesgarria litzateke jakitea; esparru konkretuak izanen direlakoan nago (instituzioak, kasu), horrela erabat aske artea ez baita inoiz izanen, beti baitago testuinguru/ideologia batzuei loturik. Garazik “euskal gatazka” aipatu du, eta hain zuzen, gaur Berrian irakurri ahal izan dugu Etxepare institutuaren eskutik Our Wars. Short Fiction on Basque Conflict aurkeztuko duela aurki Mikel Aierbek. Hor kontakizunetako idazleak “aske” izan ziren nahieran gaia lantzeko, eta atzekoz aurrera begiratu beharko diogu, agian, kontuari; hots, noraino bihurtu diren “ez-aske” (bihurtu badira) Etxepare gisako instituzio batek bere galbahetik pasatu eta halako antologia batean agertzeko oniritzia eman duenean. Esan nahi baita, horrek aurretik irizpide batzuk eta ondoren balioztatze bat dakarrelako.

]]>