Hitzeman bezala, hemen dakarkizuegu Samanta Schweblinen hirugarren ipuina, Xabi Aizpurua Ugarte elearazleak itzulia hau ere. Gogoan izan, Schweblinen narrazio gehiago dituzuela irakurgai euskaraz. On egin!

Nire anaia Walter

Nire anaia Walter deprimituta dago. Emazteak eta biok bisita egiten diogu gauero, lanetik itzultzen garenean. Jateko zerbait erosten dugu ̶ asko gustatzen zaizkio patata frijituak oilaskoarekin ̶ eta txirrina jotzen diogu bederatziak aldean. Berehala erantzun eta galdetzen du Nor da? Eta nire emazteak esaten du Gu! Eta berak esaten du a… eta sartzen uzten digu.

Hamar pertsonak deitzen diote egunero nola dagoen jakiteko. Berak ahalegin handiz altxatzen du telefonoa, tona bat pisatuko balu bezala, eta esaten du:

̶ Bai?

Eta nire anaia txorakeriekin elikatuko bailitzan hitz egiten du jendeak. Nor den galdetzen badiot, edo zer nahi duten; bera ez da gauza erantzuteko. Bost axola berari. Hain dago deprimituta, gu hor egotea ere berdin zaio, inor ez egotearen antzekoa delako.

Larunbat batzuetan, nire amak eta izeba Clarisek aretoan egiten dituzten helduentzako festetara eramaten dute, eta Walter eserita egoten da berrogeitaka urte bete berri dituzten andreen, ezkontza aurreko agurren eta ezkonberrien artean. Izeba Clarisek esaten du Walter zenbat eta deprimituago egon orduan eta zoriontsuago sentitzen dela bere inguruko jendea. Onartu beharrekoa da, egia baita, Walter deprimituta dagoenetik familiako kontuek hobera egin dutela. Nire arreba azkenean Galdosekin ezkondu da, eta festan, nire anaiaren mahaian xanpaina edaten eta barrez lehertzen ari zen lagun talde batean, nire amak Kito jauna ezagutu du, eta orain harekin egiten du lo gauero. Kito jaunak minbizia dauka baina indar askoko gizona da. Gainera, zereal konpainia handi baten jabea da, eta izeba Clarisen txikitako laguna. Galdosek eta nire arrebak etxalde bat erosi dute hiritik urrun, eta asteburuak han pasatzeko ohitura hartu dugu. Nire emaztea eta biok Walterren bila joaten gara larunbatean lehen orduan eta eguerdirako etxaldean egoten gara guztiok, haragi errearen zain ardo kopa batekin eta aire zabalean igarotzen diren egun eguzkitsuek ematen duten zoriontasun ikaragarri horrekin. Asteburu bakar batean egin dugu huts, Walter gripearekin dagoelako eta ez duelako autora igo nahi. Bera ez dela joango esanez besteei abisua emateko beharra sentitu dut, eta, hala, mugikorretan deiak gurutzatzen hasi dira, eta Galdos haragi errea zerbitzatzen hasi denerako guztiek uko egin diote irteerari.

Orain, izeba Claris etxaldeko langileburuarekin irteten da eta familian denok dugu bikotea, Walterrek izan ezik, jakina. Parrilatik gertu aulki bat dago, eraman genuen lehen egunean aukeratu zuena; ez da bertatik jaikitzen. Beti inguruan egoten saiatzen gara, animatzeko edo konpainia egiteko. Barre asko egiten dugu, eta zorionak ematen dizkiogu Kitori bere minbizia ia sendatuta dagoelako, Galdosi etxaldearen errentagarritasunagatik, eta nire amari, besterik gabe, biziki maite dugulako. Nire arreba eta nire emaztea zoragarri konpontzen dira, eta irribarretsu entzuten ditugu; izan ere, aktualitateari buruz esaten dituzten kontuek algaraka jartzen gaituzte, malkoak irteteraino.

Baina Walterrek deprimituta jarraitzen du. Oso itxura kaskarra du, gero eta tristeagoa. Galdosek ezaguna duen baserri-mediku bat ekarri du etxaldera eta Walterren kasuak berehala piztu dio jakin-mina. Tipo jatorra da, eta astebururo etortzen hasi da. Ez digu ezer kobratzen; bere emaztea ere etortzen da nire emaztearekin eta nire arrebarekin berriketan egiteko. Orduan, hara non baserri-medikua, Kito eta Galdos berriketa atseginean ari diren Walterren inguruan ̶ erretzen eta tentelkeriak esaten pixka bat animatu dadin ̶ , negozioei buruzko solasaldi luzea izan dute, eta elkarrekin zereal marka berri bati ekin diote Kitoren izenpean, baina Galdosen etxaldean, eta medikuak proposatutako errezeta osasungarriago batekin. Ni egitasmora gehitu naiz eta ia egunero etxaldean egon beharra daukat; beraz, nire emaztea haurdun gelditu denean, gu ere etxaldera joan gara bizitzera, eta Walter geurekin ekarri dugu, nahiz eta halako aldaketei buruz ez duen ia-ia iritzirik ematen. Lasaitu egiten gaitu hemen gurekin edukitzeak, bere aulkian eserita ikusteak, gertu dagoela jakiteak.

Zereal berriak oso ondo saltzen dira eta etxaldea langilez eta handizkako eroslez bete da. Jendea atsegina da. Proiektuan konfiantza itsua dutela dirudi; halako energia baikor bat nabari da, asteburuetan goia jotzen duena, Galdosen haragi errea ̶ geroz eta jende gehiago erakartzen duena ̶   parrilan gorritzen hasten denean eta guztiok irrikaz zain egoten garenean, kopak eskuetan hartuta. Eta dagoeneko hainbeste gara, Walter ez baita segundo bakar batean ere bakarrik gelditzen; beti izaten da norbait lehian haren alboan egoteko, hari alai-alai hitz egiteko, albiste onak kontatzeko, zeinen zoriontsua izan daitekeen erakusteko.

Enpresa hazi egin da. Kitoren minbizia desagertu egin da eta nire semeak bi urte bete ditu. Walterren besoetan uzten dudanean, nire semeak irribarre egin eta txalo jotzen du, eta zoriontsua naiz, oso zoriontsua naiz esaten du. Izeba Claris Europa guztian zehar ibili da bidaian langileburuarekin; itzultzean, kasinora joan dira nire arrebarekin eta Galdosekin; irabazitako diruarekin elkarte bat egin eta konpetentziaren zereal markak erosi dituzte. Urteberriko festara etxaldea inguratzen duen ia herri guztia gonbidatu du enpresak ̶kasik guztiek bertan egiten baitute lan ̶, baita handizkako erosleak, lagunak eta auzokoak ere. Haragia gauez erre dute. Zuzeneko banda batek hogeita hamarreko hamarkadako jazza jotzen du, beltzak bezala dantzarazten zaituen musika hori. Haurrak jolasean dabiltza aulki eta mahai artean girlandak korapilatzen.

Noizean behin anaia jendeagandik apartatzeko joera daukat, edo biok lasai egoteko une bat bilatzen dut, eta zer gertatzen zaion galdetzen diot. Bera isilik egoten da, baina automatikoki uzten dio niri begietara begiratzeari / automatikoki apartatzen/aldentzen du begirada nire begietatik. Zaila da orain galdetzea, dagoeneko hamabiak puntuan direlako eta topa egitearekin batera su artifizialak jaurtitzen ditugulako, zerua osorik argitzen duten horietakoak, eta jendeak eztanda bakoitzeko oihu eta txalo egiten du. Orduan zerbait sentitzen dut: denak leunagoa eta grisagoa dirudi, eta ezin dut burutik kendu zer ote den gertatzen zaiona, hain ikaragarria dirudien hori.

Otsaileren lehen astearekin datorkigu Samanta Schweblinen sortako bigarren alea, autore argentinarraren bilduma sonatuenari izenburua ematen diona, hain justu ere. Berbaratza blogekoek amua eskaini ziguten, eta orain oso-osorik daukagu irakurgai, Xabi Aizpurua Ugartek itzulia. On egin, ahoa bete txori.

Ahoa bete txori

Itzultzailea: Xabi Aizpurua Ugarte

Silviaren autoa etxe aurrean zegoen aparkatuta, lau keinukariak piztuta zituela. Gelditu egin nintzen, txirrinari kasurik ez egiteko benetako aukerarik ba ote zegoen pentsatzen nuen bitartean, baina partida etxe guztian entzuten zen; beraz, telebista itzali eta irekitzera joan nintzen.

            ̶ Silvia ̶esan nion.

            ̶ Kaixo   ̶ esan zuen berak, eta nik ezer esan aurretik sartu egin zen ̶ . Hitz egin beharra daukagu, Martin. ̶ Neure besaulkia seinalatu zuen eta nik obeditu egin nion. Izan ere, batzuetan, iraganak atea jotzen duenean eta duela lau urte bezala tratatzen nauenean, inozo hutsa izaten jarraitzen dut. Bera ere eseri egin zen.

            ̶ Ez zaizu gustatuko. Zera… Gogorra da. ̶ Ordulariari begiratu zion ̶ . Sarari buruz da.

            ̶ Beti izaten da Sarari buruz ̶ esan nuen.

            ̶ Zure alabak arazo larriak ditu. Esango duzu dena puztu egiten dudala, erotuta nagoela, kontu horiek guztiak, baina ez dago horretarako denborarik. Nirekin etorriko zara etxera oraintxe bertan eta zeure begiekin ikusiko duzu. Joango zarela esan diot. Sara zure zain dago.

            ̶ Zer gertatzen da ba?

            ̶ Ez dizkizu hogei minutu ere kenduko. Gero ez dizut entzun nahi berak ez zaituela bere bizimoduan integratzen eta kaka zahar hori guztia.

            Isilik gelditu ginen une batez. Hurrengo pausoa zein izango zen pentsatu nuen, berak kopeta okertu, jaiki eta ateraino joan zen arte. Nik nire berokia hartu eta bere atzetik irten nintzen.

Kanpotik etxea beti bezala ikusten zen, belarra moztu berria eta Silviaren azaleak senar-emazteen balkoitik zintzilik. Bakoitza bere autotik jaitsi eta hitzik egin gabe sartu ginen. Sara besaulkian eserita zegoen. Aurtengo eskolak amaitu arren, lizeoko jertsea zeraman jantzita; aldizkarietako eskolaume pottorbero horiei bezalaxe gelditzen zitzaion. Zurrun zegoen, zangoak elkartuta eta eskuak belaunen gainean zituela, leihoko edo lorategiko punturen batean kontzentratuta, amaren yogako ariketa horietako bat egiten ariko balitz bezala. Nahiz eta beti zurbil samarra eta argala izan, orain osasun betean zegoela konturatu nintzen. Haren zango eta besoek indartsuagoak ematen zuten, hilabete batzuetan kirola egiten jardun duenaren gisan. Ileak distira egiten zion eta masailetan kolore arrosa argia zeukan, margotua bezala baina benetakoa. Sartzen ikusi ninduenean, irribarre egin eta esan zuen:

            ̶ Kaixo aita.

            Nire neskatoa zeharo maitagarria zen, baina bi hitz nahikoa ziren neska harengan zerbait gaizki zebilela ulertzeko, seguru asko amarekin zerikusia zuen zerbait. Batzuetan pentsatzen dut agian neurekin eraman behar nuela… baina gehienetan pentsatzen dut ezetz. Telebistatik metro batzuetara, leiho ondoan, kaiola bat zegoen. Txorientzako kaiola zen ̶ hirurogei, laurogei zentimetrokoa ̶ eta sabaitik zintzilik zegoen, hutsik.

            ̶ Zer da hori?

            ̶ Kaiola bat ̶ esan zuen Sarak, eta irribarre egin zuen.

            Silviak keinu bat egin zidan sukaldera jarrai niezaion. Leihateraino joan ginen eta bera itzuli egin zen Sarak ez gintuela entzuten egiaztatzeko. Besaulkian zurrun zegoen, kalera begira, inoiz iritsi ez bagina bezala. Silviak ahopeka hitz egin zidan.

            ̶ Martin. Hara, hau patxadaz hartu beharko duzu.

            ̶ Nahikoa da, Silvia, ez nazazu gehiago izorra. Zer da?

            ̶ Atzotik baraurik daukat.

            ̶ Adarra jotzen, ala?

            ̶ Zeure begiekin ikus dezazun.

            ̶ Aja… erotuta zaude?

            Keinu bat egin zidan egongelara itzul gintezen eta besaulkia seinalatu zidan. Sararen aurrean eseri nintzen. Silvia etxetik irten zen eta leihatea zeharkatzen eta garajera sartzen ikusi genuen.

            ̶ Zer gertatzen zaio zure amari?

            Sarak sorbaldak altxatu zituen, ez zekiela ulertaraziz. Ile beltz kizkurgabea zeukan, motots batean bilduta, eta ia-ia begietaraino iristen zitzaion kopeta-ilea, ondo zaindua.

            Silvia zapata-kaxa batekin itzuli zen. Artez zekarren, bi eskuekin, zerbait hauskorra bailitzan. Kaiolaraino joan, ireki, eta kaxatik txolarre txiki-txiki bat atera zuen, golfeko pilota baten tamainakoa; kaiola barruan sartu eta itxi egin zuen. Kaxa lurrera bota eta ostiko batez baztertu zuen, idazmahaiaren azpian metatzen ari ziren beste bederatzi edo hamar kaxen ondora. Sara jaiki egin zen orduan, eta, mototsak garondoaren alde batera eta bestera distiratzen ziola, kaiolaraino joan zen brinko bat eginda, bera baino bost urte gutxiago dituzten neskatilek egiten duten moduan. Guri bizkarra emanda, hanka puntetan, kaiola ireki eta txoria atera zuen. Ezin izan nuen ikusi zer egin zuen. Txoriak oihu egin zuen eta berak indarka jardun zuen une batez, agian txoria ihes egiten saiatu zelako. Silviak ahoa estali zuen eskuarekin. Sara gugana biratu zenerako ez zegoen txoririk. Ahoa, sudurra, kokotsa eta bi eskuak odolez beteta zituen. Lotsatuta egin zuen irribarre, haren aho erraldoia okertu eta ireki egin zen, eta haren hortz gorriek salto batean jaikitzera behartu ninduten. Komuneraino korrika joan, itxi eta goitika egin nuen komun-zuloan. Pentsatu nuen Silvia nire atzetik etorriko zela eta errua botatzen eta aginduak ematen hasiko zitzaidala atearen beste aldetik, baina ez zuen halakorik egin. Ahoa eta aurpegia garbitu nituen, eta ispilu aurrean gelditu nintzen entzuten. Goiko solairutik zerbait astuna jaitsi zuten. Sarrerako atea ireki eta itxi zuten hainbat aldiz. Sarak galdetu zuen ea apaleko argazkia eraman zezakeen berekin. Silviak baietz esan zuenerako urrun zegoen haren ahotsa. Atea ireki nuen ahalik eta zarata gutxien ateraz, eta korridorera burua atera nuen. Ate nagusia parez pare irekita zegoen eta Silvia nire autoaren atzeko eserlekuan sartzen ari zen kaiola. Pauso batzuk eman nituen etxetik irten eta haiei kontu batzuk oihukatzeko asmoz, baina Sara sukaldetik kalerantz abiatu zen eta bat-batean gelditu nintzen berak ikus ez nintzan. Besarkada bat eman zioten elkarri. Silviak musu eman zion eta gidariaren alboko eserlekuan sartu zuen. Zain egon nintzaion etxera itzuli eta atea itxi arte.

            ̶ Zer arraio?

            ̶ Zeurekin eramango duzu. ̶ Idazmahairaino joan eta kaxa hutsak zapaldu eta tolesteari ekin zion.

            ̶ Jainkoarren, Silvia, zure alabak txoriak jaten ditu!

            ̶ Ezin dut gehiago.

            ̶ Txoriak jaten ditu! Ikusi al du medikuren batek? Zer demontre egiten du hezurrekin?

            Silvia begira gelditu zitzaidan, harrituta.

            ̶ Horiek ere tragatu egingo dituela pentsatzen dut. Ez dakit txoriek … ̶ esan eta pentsakor gelditu zen.

            ̶ Ezin dut nirekin eraman.

            ̶ Berarekin egun bat gehiago, eta neure burua hilko dut. Lehenengo bera, eta gero neure burua.

            ̶ Txoriak jaten ditu!

            Komuneraino joan eta krisketaz itxi zuen atea. Kanpora begiratu nuen leihatetik. Sarak alaiki agurtu ninduen autotik. Lasaitzen saiatu nintzen. Aterantz pauso baldar batzuk ematen lagunduko zidaten gauzetan pentsatu nuen, errezatuz denbora hura nahikoa izan zedin berriro gizon arrunt eta korriente bat izatera itzultzeko, mutil txukun eta antolatua, supermerkatuan hamar minutuz zutik egoteko gai dena, lataz betetako apalategi baten aurrean, hartu dituen ilarrak egokienak direla ziurtatu nahian. Besteak beste, bururatu zitzaidan, pertsonak jaten dituzten pertsonak baldin badaude, orduan txoriak bizirik jatea ez zegoela hain gaizki. Ikuspegi naturista batetik droga baino osasungarriagoa dela ere bai, eta, ikuspegi sozialetik, ezkutatzeko errazagoa hamahirurekin haurdun gelditzea baino. Baina uste dut autoko maratilara iritsi arte jarraitu nuela neure buruari esaten txoriak jaten ditu, txoriak jaten ditu, txoriak jaten ditu, eta horrela.

            Sara etxera eraman nuen. Bidean ez zuen ezer esan, eta, iritsi ginenean, bakarrik jaitsi zituen bere gauzak. Bere kaiola, bere maleta –maletategian gorde zutena–, eta Silviak garajetik ekarri zuen zapata-kaxa bezalako lau. Ezin izan nion ezerekin lagundu. Atea ireki nuen eta han egon nintzen zain bera autora joan eta gauza guztiekin etorri arte. Sartu ginenean, goiko logela erakutsi nion. Gauzak utzi zituenean, jaitsarazi eta nire aurrean eserarazi nuen, jangelako mahaian. Bi kafe prestatu nituen, baina Sarak bere kikara baztertu eta esan zuen ez zuela infusiorik hartzen.

            ̶ Txoriak jaten dituzu, Sara –esan nuen.

            ̶ Bai, aita.

            Ezpainei hozka egin zien, lotsatuta, eta esan zuen:

            ̶ Zeuk ere bai.

            ̶ Txoriak bizirik jaten dituzu, Sara.

            ̶ Bai, aita.

            Pentsatu nuen zer sentitzen ote den mugitzen ari den zerbait beroa irenstean, lumaz eta hankaz betetako zerbait ahoan izatean, eta eskuarekin itxi nuen ahoa, Silviak egiten zuen gisa berean.

Hiru egun pasatu ziren. Sara eserita egoten zen denbora guztian, besaulkian zurrun, zangoak elkarren kontra eta eskuak belaunburuetan zituela. Ni goizean goiz irteten nintzen lanera, eta Interneten kontsultak egiten pasatzen nuen eguna, konbinazio infinituak eginez “txori”, “gordin”, “sendabide”, “adopzio” hitzekin, jakinik bera eserita zegoela han, ordu luzez lorategira begira. Etxera sartzen nintzenean, zazpiak aldean, eta egun guztian zehar irudikatu nuen bezalaxe ikusten nuenean, ilea lazten zitzaidan garondoan eta gogoa izaten nuen etxetik irten eta bera barruan giltzapetuta uzteko, hermetikoki giltzapetuta, umetan harrapatzen diren xomorro horiek bezala, beirazko ontzietan gordeta airea amaitu arte. Egin al nezakeen? Txikitan, zirkuan, arratoiak ahoratzen zituen emakume bat ikusi nuen. Horrela edukitzen zituen zintzilik tarte batean, ezpain itxien artean isatsa mugituz, ikusleen aurrean oinez zebilen bitartean, begiak arranpalo irekita. Orain ia gauero pentsatzen nuen emakume harengan, ohean batera eta bestera lo hartu ezinik, Sara zentro psikiatriko batean sartzeko aukera aztertuz. Agian astean behin edo birritan bisita nezakeen. Silviarekin txandak egin nitzakeen. Pentsatu nuen kasu batzuetan gaixoa nolabait bakartzea aholkatzen dutela medikuek, hilabete batzuetan familiatik aldentzea. Agian aukera ona izango zen guztiontzat, baina ez nengoen seguru Sara gai izango ote zen horrelako toki batean bizirauteko. Edo bai. Edozein kasutan, haren amak ez luke onartuko. Edo bai. Ezin nuen erabaki.

            Laugarren egunean Silvia gu ikustera etorri zen. Bost zapata-kaxa ekarri zituen eta sarrerako atearen ondoan laga zituen, barrualdean. Biotako inork ez zuen ezer esan hari buruz. Saraz galdetu zuen eta goiko gela seinalatu nion. Jaitsi zenean kafea eskaini nion. Egongelan hartu genuen, isilik. Zurbil zegoen, eta eskuek hainbesteko dardara egiten zioten, baxera tintinka hasten baitzen kikara platertxo gainean jartzen zuen bakoitzean. Biok genekien zer pentsatzen zuen besteak. Nik esan nezakeen “hau zure errua da, hauxe da lortu duzuna”, eta berak esan zezakeen “inoiz arretarik jarri ez diozulako gertatzen da hau”, edo antzeko kontu absurdoren bat. Baina, egia esan, ordurako oso nekatuta geunden.

            ̶ Ni arduratuko naiz honetaz ̶ esan zuen Silviak irten aurretik, zapata-kaxak seinalatuz. Ez nuen ezer esan, baina barru-barrutik eskertu nion.

Supermerkatuan, jendeak zerealez, gozokiz, barazkiz eta esnekiz betetzen zituen bere orgatxoak. Ni nire latetara mugatzen nintzen eta ilaran egoten, isilik. Astean bizpahiru aldiz joaten nintzen supermerkatura. Batzuetan, nahiz eta ezer erosi beharrik ez izan, bertatik pasatzen nintzen etxeratu aurretik. Gurditxo bat hartu eta apalategien artean ibiltzen nintzen neure kolkorako pentsatuz zer ahaztu ote zitzaidan. Gauean elkarrekin ikusten genuen telebista. Sara zurrun, sofaren bere izkinan eserita, ni beste muturrean, aldian behin bera zelatatuz ea programa jarraitzen zuen edo berriz ere begiak lorategian iltzatuta zituen. Nik bi lagunentzat prestatzen nuen janaria eta bi azpiletan eramaten nuen egongelara. Sarari aurrean uzten nion berea, eta hantxe gelditzen zen. Bera ni hasi zain egoten zen eta orduan esaten zuen:

            ̶ Barkatu, aita.

            Jaiki, bere gelara igo eta leuntasunez ixten zuen atea. Lehenbiziko aldian telebistaren bolumena jaitsi nuen eta isilik egon nintzen zain. Intziri zorrotz eta motz bat entzun zen. Segundo batzuk geroago, bainugelako iturria eta ur txorrota. Batzuetan minutu batzuen buruan jaisten zen, ezin hobeki orraztuta eta baretuta. Bestetan dutxatu egiten zen eta zuzenean pijama jantzita jaisten zen.

            Sarak ez zuen atera nahi. Haren jokabidea aztertuta, pentsatu nuen agian agorafobiaren zantzuak pairatuko zituela. Batzuetan aulki bat ateratzen nuen lorategira eta tarte batez irten zedin konbentzitzen saiatzen nintzen. Baina alferrikakoa zen. Hala eta guztiz ere, azala energiaz dirdirka mantentzen zuen eta gero eta ederragoa zegoen, eguna eguzkipean ariketak eginez pasatuko balu bezala. Aldian behin, nire kontuetan nenbilela, luma bat topatzen nuen. Ate ondoan lurrean, kafe lataren atzean, mahai-tresnen artean edo sukaldeko harraskan oraindik bustita. Sarak ez ikusteko moduan jasotzen nuen, eta komun-zulora botatzen nuen. Batzuetan han gelditzen nintzen, urak nola zeraman begira. Batzuetan, komuna berriz betetzen zen, ura baretu, berriz ere ispilu bat bezala, eta nik oraindik han jarraitzen nuen begira, pentsatuz supermerkatura itzultzea beharrezkoa ote zen, benetan justifikatuta ote zegoen gurditxoak hainbeste zaborrez betetzea, Sararengan pentsatuz, zer ote zegoen lorategian.

Arratsalde batez, Silviak deitu zuen: ohean omen zegoen gripe ikaragarri batekin. Esan zuen ezin zigula bisitarik egin. Ezin zigula bisitarik egin esateak esan nahi zuen ezin zuela kaxa gehiago ekarri. Bera gabe konponduko ote nintzen galdetu zidan. Nik ea sukarrik bazeukan galdetu nion, ea ondo jaten ari zen, ea medikuarenera joan zen, eta galderei erantzun beharrarekin aski zeregin jarri nionean moztu beharra nuela esan eta moztu egin nuen. Telefonoak berriro jo zuen baina ez nuen hartu.

            Telebista ikusi genuen. Nire janaria ekarri nuenean Sara ez zen jaiki bere logelara joateko. Lorategira begira egon zen nik jaten amaitu arte; ondoren, telebista ikusten hasi zen berriz.

            Hurrengo egunean, etxera itzuli aurretik supermerkatutik pasatu nintzen. Gurditxoan hainbat gauza jarri nuen, betikoa. Apalategien artean paseatu nuen supermerkatua lehenbizikoz ezagutzen ariko banintz bezala. Etxeko animalien atalean gelditu nintzen; txakurrentzako, katuentzako, untxientzako, txorientzako eta arrainentzako janaria zegoen. Janari batzuk altxatu nituen zer ziren ikusteko. Zerez eginak zeuden irakurri nuen, zenbat kaloria ematen zituzten eta zer kopuru gomendatzen zen arraza, pisu eta adin bakoitzarentzat. Ondoren, lorezaintzako sailera joan nintzen, non landare loredunak edo lorerik gabeak, loreontziak eta lurra besterik ez zegoen. Beraz, atzera etxeko animalien sailera itzuli eta bertan gelditu nintzen, jarraian zer egingo ote nuen pentsatuz. Jendeak bere gurditxoak betetzen zituen eta niri iskin eginez mugitzen zen. Amaren eguna zela-eta esnekietako eskaintza iragarri zuten bozgorailuetatik, eta mutil bati buruzko abesti melodiko bat jarri zuten, emakumez inguratuta egon arren bere lehen maitasunaren miraz zegoen bati buruzkoa. Azkenean, gurditxoari bultzatu eta laten sailera itzuli nintzen.

            Gau hartan, Sara berandu lokartu zen. Nire logela harenaren azpian zegoen, eta sabaian entzun nuen urrats urduriz ibiltzen, etzaten, berriz jaikitzen. Logela zer egoeratan ote zegoen galdetu nion neure buruari; ez nintzen igo bera iritsi zenetik eta agian tokia hondamendi hutsa izango zen, krakaz eta lumaz betetako txoritokia.

            Silviak deitu eta hiru gauera, etxera itzuli aurretik, albaitaritza-denda bateko toldoetatik zintzilik zeuden txori-kaiola batzuk begiratzeko gelditu nintzen. Haietako batek ere ez zeukan Silviaren etxean ikusi nuen txolarrearen antzik. Koloretakoak ziren eta oro har apur bat handiagoak. Han egon nintzen tarte batez, saltzaile bat ea txoriren bat nahi nuen galdetzera etorri zitzaidan arte. Ezetz esan nion, inolaz ere ez, begiratzen soilik ari nintzela. Inguruan gelditu zen, kaxak mugitzen, kalera begira, gero ulertu zuen benetan ez nuela ezer erosiko eta salmahaira itzuli zen.

            Etxean, Sara besaulkian zegoen zain, yoga ariketak egiten, zurrun. Elkar agurtu genuen.

            ̶ Kaixo, Sara.

            ̶ Kaixo, aita.

            Bere masailetako gorritasuna joaten ari zitzaion eta jada ez zeukan aurreko egunetako itxura onik.

            ̶ Aitatxo… ̶ esan zuen Sarak.

            Ahoan nerabilena irentsi eta telebistaren bolumena jaitsi nuen, benetan niri hitz egin ote zidan zalantza eginda, baina han zegoen, zangoak elkartuta eta eskuak belaunburuetan, niri begira.

            ̶ Zer? ̶ esan nion.

            ̶ Maite nauzu?

            Eskuarekin keinu bat egin nuen eta ondoren baiezkoa buruaz. Hark guztiak bere osotasunean esan nahi zuen baietz, horixe baietz. Nire alaba zen, ezta? Eta, hala ere, zalantzengatik, batez ere nire emazte ohiak “zuzentzat” joko zukeena gogoratuta, esan nuen:

            ̶ Bai, maitea. Noski.

            Eta orduan Sarak irribarre egin zuen, beste behin, eta lorategira begira geratu zen telebistako saioak iraun zuen bitartean.

            Berriz ere gaizki egin genuen lo, bera gelan alderik alde (ibili zen,) eta ni ohean jira eta bira lo hartu nuen arte. Hurrengo egunean Silviari deitu nion. Larunbata zen, baina ez zuen telefonorik hartzen. Geroxeago deitu nuen, eta eguerdi aldean ere bai. Mezua utzi nion, baina ez zidan erantzun. Sara besaulkian eserita egon zen goiz guztian, lorategira begira. Ilea apur bat narrastuta zeukan eta jada ez zen hain zurrun esertzen; oso nekatua zirudien. Ea ondo zegoen galdetu nion eta esan zuen:

            ̶ Bai, aita.

            ̶ Zergatik ez zara irteten lorategira pixka batean?

            ̶ Ez aita.

            Aurreko eguneko elkarrizketa gogoratuta, maite ote ninduen galdetzea otu zitzaidan, baina berehala txorakeria hutsa iritzi nion. Silviari deitu nion berriz ere. Beste mezu bat utzi nion. Ahopeka, Sarak entzun ez nintzan, honela esan nion erantzungailuari:

            ̶ Larria da, mesedez.

Bakoitzak bere besaulkian eserita itxaron genuen, telebista piztuta. Ordu batzuk geroago, Sarak esan zuen:

            ̶ Barkatu, aita,.

            Bere logelan itxi zen. Telebista itzali nuen eta telefonoraino joan nintzen. Aparailua beste behin altxatu, tonua entzun eta moztu egin nuen. Autoarekin albaitaritza-dendara joan nintzen, saltzailea topatu eta esan nion txori txiki bat behar nuela, zeukan txikiena. Saltzaileak argazki katalogo bat ireki zuen eta esan zidan espezie batetik bestera prezioa eta elikadura aldatu egiten zirela. Salmahaian kolpe bat jo nuen eskua zabalduta. Gauza batzuek jauzi egin zuten erakusmahaian eta saltzailea isilik gelditu zen, niri begira. Txori txiki bat seinalatu nuen, iluna, kaiolan alderik alde urduri mugitzen zena. Ehun eta hogei peso kobratu zizkidaten, eta kartoizko kaxa berde karratu batean eman zidaten, inguruan zulo txikiekin, eta tapan, haztegiko esku-orri bat txoriaren argazkia zuela; eta onartu ez nuen doako alpiste poltsa bat ere bai.

            Itzuli nintzenean, Sarak itxita jarraitzen zuen. Bera etxean zegoenetik lehen aldiz, igo eta logelara sartu nintzen. Ohean eserita zegoen, zabaldutako leihoaren aurrean. Begiratu egin zidan, baina biotako inork ez zuen ezer esan. Hain zegoen zurbil, gaixo baitzirudien. Logela garbi eta txukun zegoen, komuneko atea erdi irekita. Idazmahaiaren gainean hogeita hamar bat zapata-kaxa egongo ziren, baina tolestuta   ̶ hainbeste toki behar ez izateko ̶ eta bata bestearen gainean arreta handiz pilatuta. Kaiola leihotik zintzilik zegoen, hutsik. Argi-mahaitxoaren gainean, argimutilaren ondoan, amaren etxetik hartutako argazkia. Txoria mugitu egin zen eta haren hankak entzun ziren kartoiaren gainean, baina Sarak geldi jarraitu zuen. Kaxa idazmahaiaren gainean utzi nuen, logelatik irten eta atea itxi nuen. Orduan konturatu nintzen ez nengoela ondo. Hormaren kontra jarri nintzen apur batean atseden hartzeko. Txori-haztegiko esku-orriari begiratu nion, oraindik eskuan baineraman. Atzealdean txoriaren zaintzari eta haren ugalketa zikloei buruzko informazioa zegoen. Espezie hark sasoi epeletan bikotean egoteko beharra zuela azpimarratzen zuen, eta zer egin zitekeen gatibualdiko urteak ahalik eta eramangarrienak izan zitezen. Txilio labur bat entzun nuen, eta gero bainugelako harraskako ur txorrota. Ura jariatzen hasi zenean hobeto sentitu nintzen eta banekien, nola edo hala, asmatuko nuela eskailerak jaisten.

Irudia: Francisco Cañedo

Zorteko zabiltzate Samanta Schweblinen zale euskaldunak, autore argentinarraren hiru ipuin ekarriko dizkizuegu-eta datozen hilabeteetan. Xabi Aizpurua Ugartek euskaratu eta helarazi dizkigu. Aurrez ere ezaguna genuen Schweblin gure txoko honetan, Autoreak Plazara atalerako itzuli baikenizuen haren ipuin bat. Aperitifa motz gelditu bazitzaizuen, hemen atzera ere Schweblinen kontakizun asaldagarriekin gozatzeko aukera ederra. On egin!

Txakurkeriak

Itzultzailea: Xabi Aizpurua Ugarte

Satorrak dio: izena, eta nik erantzun. Esandako tokian itxaron diot eta orain gidatzen ari naizen Peugeotean pasatu da nire bila. Oraintxe ezagutu dugu elkar. Ez dit begiratzen, esaten dute ez diola inoiz inori begietara begiratzen. Adina, dio, berrogeita bi, diot, eta zaharra naizela esan duenean pentsatu dut seguru berak gehiago dituela. Antiojo beltz txiki batzuk daramatza eta horregatik deituko diote Satorra. Gertuen dagoen plazara gidatzeko agindu dit, eserlekuan eroso jarri eta lasaitu egin da. Proba erraza da baina oso garrantzitsua da gainditzea eta horregatik nago urduri. Gauzak ondo egiten ez baditut ez naiz sartuko, eta ez banaiz sartzen xoxik ez; ez dago sartzeko beste arrazoirik. Buenos Aireseko portuan txakur bat palakadaka hiltzea da zerbait okerragoa egiteko gai zaren jakiteko proba. Zerbait okerragoa, diote, eta beste aldera begiratzen dute erdi disimuluan, guk, oraindik sartu ez garenok, jakingo ez bagenu bezala zerbait okerragoa pertsona bat hiltzea dela, pertsona bat kolpatzea, pertsona bat kolpatzea akabatu arte.

            Etorbidea bi kaletan banatu denean ilunena aukeratu dut. Gorrian zegoen semaforo ilara bat berdera aldatu da, bat bestearen atzetik, eta aurrera azkar joaten utzi dit harik eta eraikinen artean toki ilun eta berde bat sortu den arte. Pentsatu dut agian plaza honetan ez dela txakurrik egongo, eta Satorrak gelditzeko agindu dit. Ez duk makilarik ekarri, dio. Ez, diot. Ezingo duk txakur bat palakadaka hil zerekin ez badaukak. Berari begira nago baina txintik esan gabe, badakit zerbait esango duela, orain ezagutzen dudalako, erraza da ezagutzea. Baina isiltasunaz gozatu egiten du, gozatu egiten du nik esandako hitz bakoitza neure aurka datorrela pentsatzean. Orduan, listua irentsi eta badirudi uste duela: ez duk inor hilko. Eta azkenean dio: gaur pala bat daukak maletategian, erabil dezakek. Eta ziur antiojoen azpian begiek plazerez egiten diotela dir-dir.

            Erdiko iturriaren inguruan txakur batzuk daude lotan. Nire eskuen artean pala tinko dudala ̶ aukera edozein unetan etor liteke ̶ gerturatzen ari naiz. Batzuk esnatzen hasi dira. Aharrausi egiten dute, tente jarri, elkarri so egiten diote, niri begiratu, marmar egin, eta gerturatzen ari naizen neurrian baztertu egiten dira. Pertsona jakin bat hiltzea, aukeratuta dagoen norbait, erraza da. Baina nor hil behar den erabakitzeak denbora eta eskarmentua eskatzen ditu. Txakurrik zaharrena edo ederrena edo itxura amorratuena duena. Aukeratu egin behar dut. Seguru Satorra autotik begira dagoela, irribarrez. Pentsatzen ariko da haiek bezalakoa ez den inor ez dela hiltzeko gai.

            Inguratu eta usaindu egin naute, batzuk urrutiratu egin dira gogaitu ez ditzadan eta berriz lokartu dira, nitaz ahaztuta. Satorrarentzat, autoaren beira ilunen eta bere antiojoen kristal beltzen atzean, txikia eta barregarria izango naizelakoan nago, palari gogor helduta eta orain berriro lotan dauden txakurrez inguratua. Zuri bat, orbanduna, marmarka ari zaio beltz bati, eta beltzak kosk egin dionean, hirugarren txakur bat gerturatu, zaunka egin eta hortzak erakutsi dizkio. Orduan lehenbizikoak haginka egin dio beltzari, eta beltzak, hortzak zorroztuta, lepotik heldu eta astindu egin du. Pala altxatu eta kolpea orbandunaren saihetsetara joan da; uluka, erori egin da. Geldirik dago, erraza izango da eramatea, baina hanketatik heldu diodanean nire aurka hasi da eta besoan kosk egin dit; berehala hasi zait odoletan. Berriz ere pala altxatu eta kolpe bat eman diot buruan. Txakurra berriz erori da eta lurretik begira geratu zait, arnasestuka, baina geldi.

            Hasieran poliki eta gero konfiantza handiagoz, hankak elkartu, jaso eta autorantz daramat. Zuhaitz artean itzal bat dabil, gerturatu den mozkorrak dio hori ez dela egiten, gero txakurrek badakitela nor izan den eta ordaina ematen diotela. Eurek bazekitek, dio, bazekitek, ulertzen? Eta banku batean etzan da. Autora iristen ari naizela Satorra ikusi dut eserita, lehen zegoen jarrera berean, eta, halere, Peugeoteko maletategia irekita ikusi dut. Txakurra pisu hila bailitzan erori da eta maletategia ixterakoan begiratu egin dit. Autoan, Satorrak aurrera begira darrai. Dio: lurrean utzi izan bahu jaiki eta joan egingo zuan. Bai, diot. Ez, dio, joan aurretik maletategia ireki behar huen. Bai, diot. Ez, egin egin behar huen eta ez duk egin, dio. Bai, diot, eta berehala damutu naiz, baina Satorrak ez dio ezer eta nire eskuei begira dago. Eskuei begiratu diet, bolanteari, eta dena zikinduta dagoela ikusi dut, odola dago nire galtzetan eta autoko alfonbra gainean. Eskularruak erabili behar hituen, dio. Zauriak min ematen du. Txakur bat hiltzera etorri haiz eta ez duk ekarri eskularrurik, dio. Bai, diot. Ez, dio. Badakit, diot, eta isildu egin naiz. Nahiago dut minari buruz ezer ez esan. Motorra piztu dut eta autoa leun abiatu da.

            Kontzentratzen saiatu naiz, azaltzen diren kale guztien artean portura zeinek eraman gaitzakeen jakin nahian, Satorrak ezer esan behar izan gabe. Ezin dut inolaz ere berriz huts egin. Agian, ondo legoke farmazia batean gelditu eta eskularru pare bat erostea, baina farmaziako eskularruek ez dute balio eta burdindegiak itxita daude ordu honetan. Nylonezko zorro batek ere ez du balio. Txamarra erantz dezaket, eskuaren bueltan bildu eta eskularru gisa erabili. Bai, horrelaxe egingo dut lan. Esan berri dudana aztertu dut: lan egin, atsegin dut haiek bezala hitz egin dezakedala jakitea. Caseros kalea hartu dut, porturaino jaisten delakoan nago. Satorrak ez dit begiratzen, ez dit hitz egiten, ez da mugitzen, begirada aurrerantz eta arnasa lasai mantentzen ditu. Uste dut Satorra esaten diotela antiojoen atzean begi txikiak dituelako.

            Hainbat etxadiren ondoren Caseros kaleak Chacabuco gurutzatzen du. Jarraian, Brasil, portura doana. Bolanteari eragin eta kalera sartu naiz, autoa alde batera okertuta. Maletategian, txakurraren gorputzak zerbaiten kontra jo du eta ondoren zaratak entzun dira, txakurrak oraindik ere jaikitzeko ahalegina egingo balu bezala. Satorrak, animaliaren indarrak harrituta uste dut, irribarre egin du eta eskuinera joateko keinua egin dit. Brasildik balazta zapalduz sartu naiz, eta autoa saiheska doala berriz ere zarata dago maletategian, txakurra moldatu nahian dabil palaren eta atzealdean dauden gainontzeko trepeta guztien artean. Satorrak dio: frenatu. Nik, frenatu. Dio: azeleratu. Irribarre egin du, eta nik azeleratu. Gehiago, dio, azeleratu ezak gehiago. Ondoren dio frenatzeko eta nik frenatu. Txakurrak kolpe batzuk hartu dituenez gero, Satorra lasaitu egin da eta dio: aurrera. Eta ez du ezer gehiago esan. Nik, aurrera. Gidatzen ari naizen kalean ez dago ez semafororik ez marra zuririk, eta eraikinak gero eta zaharragoak dira. Edozein unetan iritsiko gara portura.

            Satorrak eskuinetara egin du keinua. Beste hiru etxadi pasatzeko eta ezkerretara jotzeko dio, ibairantz. Nik, obeditu. Berehala iritsi gara portura eta edukiontzi multzo handiz beteta dagoen aparkaleku batean geldiarazi dut autoa. Satorrari begiratu diot, baina berak ez dit begiratu. Denborarik galdu gabe, autotik jaitsi eta maletategia ireki dut. Ez dut berokia besoaren bueltan jarri, baina dagoeneko ez dut eskularrurik behar, dena eginda dago, azkar amaitu behar da, eta ospa. Portu hutsean, urrutian, argi ahul eta horiak soilik ikusten dira itsasontzi bakan batzuk argitzen. Baliteke txakurra dagoeneko hilda egotea, horixe litzateke onena, lehenbizikoz jo dudanean indar gehiagorekin eman behar nion, eta seguru honezkero hilda zegokeela. Lan gutxiago, denbora gutxiago Satorrarekin. Nik zuzenean hilko nukeen, baina Satorrak horrelaxe egiten ditu gauzak. Gutiziak dira. Porturaino erdi hilda ekartzeak ez du inor ausartago egiten. Txakur haien guztien aurrean hiltzea zailagoa zen.

            Ukitu dudanean, autotik jaisteko hankak elkartu dizkiodanean, begiak ireki eta begiratu egin dit. Askatu eta maletategiaren hondoaren kontra erori da. Aurreko hankarekin, odolez zikindutako alfonbra arraskatu du; zutitzeko ahaleginetan ari da eta gorputzaren atzealdea dardarka dauka. Oraindik arnasa hartzen du, arnasestuka ari da. Satorra denbora kontatzen ariko da. Berriz jaso dut eta zerbaitek min eman bide dio, nahiz eta ez mugitu uluka ari baita. Lurrean jarri dut eta autotik urrundu dut arrastaka. Palaren bila maletategia itzuli naizenean, Satorra jaitsi egin da. Orain txakurraren ondoan dago, begira. Palarekin gerturatu naiz, Satorraren bizkarra ikusi dut, eta atzean, lurrean, txakurra. Inork ez badu jakiten txakur bat hil dudanik, inork ez du ezer jakingo. Satorra ez da biratu orain esateko. Pala altxatu dut. Orain, pentsatu dut. Baina ez dut jaitsi. Orain, dio Satorrak. Ez dut jaitsi, ez Satorraren bizkar gainera ez txakurrarenera. Orain, dio, eta orduan pala airea ebakiz jaitsi da eta txakurraren burua kolpatu du; lurrean uluka, dardara egin du une batez, eta gero isilik gelditu da dena.

            Motorra martxan jarri dut. Orain esango dit Satorrak norentzat egingo dudan lan, zein izango den nire izena, eta zenbat diruren truke, horixe baita axola didana. Hartu ezak Huergo eta gero okertu Carlos Calvon, dio.

            Bada denbora gidatzen ari naizela. Satorrak dio: hurrengoan frena ezak eskuineko aldean. Obeditu egin diot eta Satorrak lehen aldiz begiratu dit. Jaits hadi, dio. Jaitsi naiz eta bera gidariaren eserlekura pasatu da. Leihora gerturatu naiz eta galdetu diot zer gertatuko den orain. Ezer ez, dio: zalantza egin duk. Motorra piztu eta Peugeota urrundu egin da isilean. Nire ingurura begiratu dudanean konturatu naiz plazan utzi nauela. Plaza berean. Erdialdean, iturriaren inguruan, txakur batzuk zutitzen ari dira apurka-apurka eta niri begira daude.

]]> https://elearazi.eizie.eus/2015/01/07/samanta-schweblinen-txakurkeriak/feed/ 0